किर्लोस्करवाडी

UAE मध्ये अल्‌ एन अमिरात पाहताना हटकून कशाची आठवण झाली असेल तर किर्लोस्करवाडीची! ’मेलेमे बिछडी हुई जुडवा बहने’, एक मॉडर्न ज्यास्त श्रीमंत, तर दुसरी साधी पण सारख्याच चेहर्‍यामोहर्‍याची अगदी तस्सच.
महाराष्ट्रातील सगळ्यात आखीव रेखीव गावांमध्ये किर्लोस्करवाडीचा पहिला नंबर येण्यास काहीच हरकत नाही. हे गावच मुळी कारखान्याभोवती नियोजित पध्दतीने वसवले गेले आहे. हडप्पा संस्कृतीत सर्व रस्ते काटकोनात छेदत होते म्हणजे नक्की काय प्रकरण होते हे प्रत्यक्ष या गावातील रस्ते बघून समजले. वर्षातून एकदा तरी किर्लोस्करवाडीला जायचा कार्यक्रम ठरलेला असायचा. द्राक्षांचे मळे एकापाठोपाठ दर्शन देवू लागले की समजायचे वाडी जवळ आले. स्थानकावर रिक्षा, टांगे तयार असायचे. रिक्षेची शिफारस आम्ही कधीच करणार नाही हे माहित असूनही बाबा विचारायचे " कस जायचं? रिक्षा की टांगा? "
" टांगाsss टांगाss"
मग हातातला रंगित चाबूक उडवत टांगेवाला म्हणायचा, " ४२६ टोपकर नां? चला सोडतो "
त्याच्याशेजारी कोण बसणार यासाठी स्पर्धा व्हायची. अंगभूत चापल्याच्या अभावामुळे मला बरेचदा मागे बसावे लागे. दादा ती ’पेशल’ जागा पटकवायचा. हे पुढे बसणे खरचं मजेदार असे. तो टांगेवाला रंगित चाबूक फ़िल्मी पध्दतीने हवेत फ़िरवायचा. टांग्याला लावलेल्या घुंगरांच्या आवाजात घोड्यांच्या टापांचा आवाज मिसळून जाई. खूप छान वाटायचे ते ऎकताना!
टांगेवाले काकांच्या "हुर्याss च्याक च्याक " केल्याने आणि जोराने लगाम उडवल्यानेही घोडा आपली गती अजिबात वाढवत नाही हा माझा वैयक्तीक शोध होता. रस्त्यावर फारशी गर्दी नसायचीच, त्यामुळे टांग्याच्या रबरी भोंग्याचा तसा उपयोग व्हायचा नाही. मग घर आल्यावर तो जोरजोराने वाजवून टांगेवाले काका पाहुणे आल्याची वर्दी देत.
एका कॉलनीतील घरे एकसारखी असत. गावातल्या गावातही आत्याला काहीवेळा कॉलनी, पर्यायाने घर बदलावे लागे. तिच्या प्रत्येक घराभोवती फुलवलेली सुंदर बाग सोडताना तिला परम दुःख व्हायचे. अगदी चित्रातल्यासारखी दिसणारी ती घरे फार सुरेख असायची. बहुतांशी घराबाहेर आंबा, नारळाची, शेंगांची झाडे सावली धरायची. घ.नं. ४२६ हे विशेष लक्षात राहीलेले. त्याच टॉयलेट मात्र घराबाहेर, मागच्या बाजूला होत. या वाटेवर नागमोडी रांगोळी काढल्यासारखे फरश्यांचे तुकडे टाकलेले होते. या निळ्या घराच्या मागे जंगलाची सुरवात होत होती. त्यामुळे मोरांचा केकारव तर अखंड कानी पडायचा. बरेचदा मोर परसदारी भटकायलाही यायचे.
भरपूर पदार्थ आणि गप्पा यातून वेळ मिळाला की खेळायला पळायचे. वरणभातातल्या मुलांबरोबर खेळताना खूप मजा यायची. ’ए चकली’ ’ए टकलू’ ही तिथली परमोच्च शिवी. कोल्हापूरी शिव्यांपुढे हे म्हणजे टिपू सुलतानने लिलिपुटच्या राजाबरोबर केलेली लुटूपुटूची लढाईच!
शेजारच्या दयानंदच्या आईला, ’दयानंदची आई’ म्हणूनच ओळखले जायचे. दयानंद हा खूप व्रात्य मुलगा होता. खाली पडलेल्या किंवा दगड मारुन मुद्दाम पाडलेल्या शेंगा चेचून त्याचा चेंडू बनविण्याचा कार्यक्रम असायचा. मग क्रिकेट! त्याचा तो चेंडू वाळेपर्यंत आमची परत निघायची वेळ यायची.
वाडीतल्या हवामानाने कधी आम्हाला आजारी वगैरे पाडले नाही तरी, तिथल्या एकमेव डॉक्टरांकडे जाण्याची वेळ आली ती ’फिटनेस सर्टिफीकेट’ आणण्यासाठी. तिथल्या पोहण्याच्या तलावाचा पास मिळवण्यासाठी, हे आवश्यक होते. गोळे डॉक्टर अगदी परदेशी माणसासारखे दिसायचे. उंच, गोरेपान.
" आता तुझा रक्तगट कळण्यासाठी तुझे रक्त घेतले पाहिजे "
" मला महिती आहे, ऒ " घाबरुन त्यांच्या हातातील सुई कडे पहात मी ठोकून दिले होते.
" अगं, पण ऒ पॉझिटीव्ह का निगेटिव्ह? "
उत्तरादाखल ’तडजोड करा ना आता काहीतरी’ या नजरेने मी त्यांच्याकडे पाहिले.
" ठिक आहे. ऒ पॉझिटिव्ह लिहतो "
त्यांना आवश्यक ती कृत‍‌‌ज्ञता दर्शवून सर्टिफीकेट हातात घेतले आणि मग कुठे तो पास मिळाला.
वाडीतल महिला मंडळ भलतच सक्रिय होतं. सणावाराला कार्यक्रम, स्पर्धा असायच्याच पण त्याव्यतिरिक्तही अनेक उपक्रम व्हायचे. काचेच्या नोटीसबोर्डवर नवनविन घोषणा जाहीर व्हायच्या. माझी आत्या बहुतेकदा पहिल्या तीन क्रमांकात असायची. शाळेत न मिळालेल्या बक्षिसांचा तिने इथे पुरेपुर वचपा काढला.
गावाच्या मध्यभागी मारुतीच देऊळ आहे. संगमरवरी गोंडस मारुती मी प्रथमच पाहिला. आत्याची अक्करकी असायची तेव्हा १२१ दिवे एकदम उजळून गेलेले फार सुंदर दिसायचे. त्यातल्या काही वेड्यावाकड्या दिव्यांना माझाही हातभार लागलेला असायचा. ती दुखर्‍या पायांनी प्रदक्षिणा घालायची तेव्हा, तिच्याऎवजी मी घातलेल्या प्रदक्षिणा मारुतीला नक्कीच चालतील हा मुद्दा तिला पटायचाच नाही.
आत्या, काकांनी किर्लोस्करवाडी सोडून आता बरीच वर्षे झाली. वाडीचा विषय निघाला तरी ती हळवी होते. आता म्हणे तिथे टांगे वगैरे नसतात. जुळुन आलेले मैत्र, जुन्या ओळखी कुठे कुठे बदली होऊन गेल्या. अतिशय शांत, सुसंस्कृत, रेखिव गावातली काही वर्षे तिच्या मनात गुंतून बसली आहेत. उगाच का माहेरच्या गावापेक्षा हे गाव प्रिय वाटते..?