Monday, June 29, 2009

गीतांजली

खरं तर एवढं सुंदर नाव असणाऱ्या नोबेल मिळलेल्या या पुस्तकात आहे तरी काय, या उत्सुकतेपोटीच शाळेत असताना मी गीतांजली वाचुन काढलं. आणि पहिल्यांदा फ़ारस काही कळाल नाही. त्यातही इंग्लिश भाषांतरात thy, thou, thee अशी भाषा वापरलेली..

खर म्हंजे कविता हा माझा प्रांत नव्हे.. शाळेत ’खालील कवितेचे संदर्भासहित स्पष्टीकरण द्या’ य घोकुन पाठ केलेल्या उत्तराने मला बरेच तंगवले होते. त्यात माझी मैत्रिण अपर्णा हिने केलेल्या ’मुक्तछंद’ प्रकारात मोडणाऱ्य़ा कविता वाचुन माझा कवितेवरचा विश्वास उडाला होता. ’कवटी’ , ’ चिखल’ , ’किडे’ , ’प्राणाघात’, अशा शब्दांची खरचं भिती वाटत असे. तिला काही समजवण्याचा प्रयत्नही व्यर्थ गेला होता.

” अगं, पण तू चांगले आणि यमक शब्द का वापरत नाहीस? ”

” मुक्तछंदाची कविता अशीच असते ”

माझ्या अज्ञानाकडे तुच्छतेने पहात ती म्हणाली होती..असो..

गीतांजलीच्या कविता आधी मला स्वप्निल वाटायच्या. पण मुखवटे आणि चेहऱ्य़ांचा, खऱ्या आणि खोट्याचा थोडाफ़ार अनुभव घेतल्यावर या कवितांमधला प्रकाश दिसू लागला. नवे अर्थ कळु लागले, संदर्भ लागत गेले. या छोट्या छोट्य कविता खूप तरल आणि सुंदर आहेत, काही दुर्बोधही आहेत.
वेगवेगळ्या रंगाच्या वेगवेगळ्या छटा प्रत्येक कवितेत दिसतात. जसा हा काळसर करडा रंग :-

'If thou showest me not thy face, if thou leavest me aside

I know not how I am to pass these long , rainy hours..

I keep gazing on the far away gloom of sky,

and my heart wonders wailing with the restless wind..'

किंवा हा आशेचा कोवळा केशरी रंग :-

'I surly know that hundread petals of the lotus will not remain closed

and the secreat of honey in it will be bared..'


रविन्द्रनाथांचे आयुष्यही असेच परस्पर विरोधाने भरलेले होते. ते स्वत: जरी बालविवाह विरोधी संस्थेत होते, तरी त्यांनी मुलीचा विवाह बाराव्या वर्षीच केला.
गीतांजलीतील कविता ठरवून वगैरे लिहल्या गेल्या नाहीत. तो उत्फ़ूर्त प्रतिभेचा आविष्कार होता. या काळात गुरुदेवांनी दिक्षा घेतली होती. त्यांचे मन शांती आणि परमेश्वर याच विचारांनी भारलेले होते. योगानंदांच्या विचारांचा बराच प्रभाव होता. आणि या सगळ्यांविषयी वाटणारी कृतज्ञता त्यांनी इतक्या सुंदररीतीने व्यक्त केली.
गीतांच्या मध्यमातून त्यांनी संपूर्ण भावाने अंतरीतून परमेश्वराला जी हाक मारली, ज्याचा मंजूळ नाद आजही किणकिणत आहे.

’I have spread my mat on the floor, & whenever thy pleasere my Lord,

come silently and take thy seat here..!'

Wednesday, June 24, 2009

सखी

” त्या मेंटलचे केस पाहिलेस पिंजारलेले?"
” ह्या प्रिन्टचा ड्रेस मला खूप आवडतो”
” आपण एवढे बारीक कधी होणार ?”

तृप्ती आणि मी रस्त्यावरुन येणाऱ्या जाणाऱ्या कोणावर्ही कॉमेंट केल्याशिवाय सोडल्याच मला आठवत नाही. तृप्ती, माझी बालमैत्रीण! अगदी पुर्वीची आमची भांडणे, मारामारी केलेलीसुध्हा मला आठवते. अगदी शेजारीच घर असल्यामुळे मिटवामिटवी करायलाही बरं पडाय़चं.


शाळेत पहील्या पाचात यायच्या वगैरे भानगडीत आम्ही कधी पडलो नाही. (पाचात काय पहिल्या पंधरात सुध्हा नाव असण्याची शक्यता कमीच होती ) शाळेत एकत्र जाणाऱ्यांचा ग्रुप मोठा होता. सर्वात सिनियर मुलगी ’प्राचीताई’ आमची लीडर असे. तिच्या बरोबर चालण्याचा मान फ़क्त तिच्या मैत्रिणींना किंवा तिच्याहुन थोडी लहान असणाऱ्या ’मनवा’ ला होता. बाकी आमची वरात मागे निवांत गप्पागोष्टी करत चालत असे. बहुदा मी आणि तृप्ती एकत्र असू. काही समान गोष्टी असणाऱ्या आम्हा सहा मुलींचा छान ग्रुप जमला होता, अजुनही आहे! सिनीयर मुलींची मापे काढणे, नोटबुक अपुर्ण ठेवणे आणि दुसऱ्या ग्रुपच्या मुलींशी काही वैचारीक मतभेद व्यक्त करणे या गोष्टी सोडल्या तर तसा आमचा ग्रुप निरुपद्रवीच होता. आम्ही नेहमी एकत्र असायचो पण तृप्तीशी माझी विशेष मैत्री कधीच कुणाला बोचली नाही. ती सर्वमान्य बाब होती.

’अभ्यास डिस्कस केल्याने ज्यास्त लक्षात राहतो’ या तत्वावर सुरु झालेला ’सामुहिक अभ्यास’ ही एक हास्यास्पद गोष्ट होती. ’ फ़्रेंच राज्यक्रांतीची प्रमुख कारणे भारतीय समस्यांना वळसे घालून स्नेहा कुलकर्णीच्य नविन हेअरस्टाईलपर्यंत कशी पोहचत असत याचा पत्ता लागत नसे. मी आणि तृप्तीने असा अनेक दिवस एकत्र अभ्यास केलेला आहे. तृप्तीच्या घरी गच्चीवर जायचा जिना व अंगण यामध्ये एक छोटीशी खोली आहे जेमतेम तीन लोक बसू शकतील इतकी! बहुदा तिथे आमचा अभ्यास चालयचा. माधुरी दिक्षीतचा नवा पिक्चर, पूजाचा नवा बॉयफ़्रेंड, स्मरणशक्ती वाढवण्याचे उपाय इथपासून पु लंची पुस्तके, अर्थशास्त्र, अध्यात्म इथपर्यंत सगळ्या गोष्टींचा उहापोह होत असे. अधून मधून आमच्या अभ्यासात (?) व्यत्यय आणण्याचा प्रयत्न तृप्तीचा लहान भाऊ इमानऎतबारे करीत असे. मग ती त्याच्या अंगावर खेकसत असे. पण नंतर एकंदरीत आमच्या अभ्यासाचा अंदाज आणि संशय घरच्या लोकांना येवू लागला आणि त्याचे पुरावेही वर्षीक टक्केवारीत दिसू लागले त्यामुळे पुढे हे प्रकरण कमी झाले.

सकाळी लवकर उठून फ़िरायला जायचे आणि आमच्या आळशीपणाबद्दल उगाच वावड्या उठवणाऱ्य़ा मंडळींची तोंडं बंद करायची असा निर्धार आम्ही अनेक वर्षं केला होता.
तृप्ती- ”ए, उद्या नक्की उठ हं, ५.३० ला बाहेर पडू."


”५.३०??? (येवढ्या मध्यरात्री?) नको..”

” बरं, मग ६.००? "

" अं...."

" ठिक आहे. dot ६.३० ला हाक मारते. OK? "

" अगं, कुत्री मागे लागतात!"

" मग ती ६.३० लाच मागे लागतात का?"

" Ok. Ok.."

अशा संवादानंतर पावणेसात या आडमुठ्या वेळेवर मांडवली व्हायची. पहीले ६-७ दिवस खरच जायचोही! पण नंतर घोड कुठे अडायच देव जाणे..! पण घरच्यांच्या टिंगल टवाळीला अजिबात दाद न देता सलग चार पाच वर्षे असे कार्यक्रम आम्ही चालूच ठेवले.
कोल्हापूरमधे महलक्ष्मी मंदिरात बसण्याची आमची एक खास जागा आहे. जरा बाजूला असणाऱ्या मारुती मंदिरच्या पायऱ्यांवर आमची सल्लामसलत चालत असे. त्या मारुतीला आत्तापर्यन्त काय काय म्हणून ऎकावे लागले असेल, तोच जाणे..! छोटे कच्चे आवळे, चिंचांचा समाचार घेत गुप्त खलबतेही चालत असत. आजही मंदिरात त्याच पायऱ्यांवर दुसरे कोणीतरी गप्पा ठोकत बसलेले दिसले, की आपल्या मालकीची जागा त्याला दिल्यासरखे वाटते.
आज लग्न होउन ती छान गृहकृत्यदक्ष वगैरे गृहिणी बनली आहे. पण हस्ताचा पाऊस, शाळा सुटल्यावर गर्दीने भरलेला रस्ता हट्कून मन मागे नेतो. खरचं, शाळेतल्या वर्षांनी माझा मैत्रीचा कोपरा खऱ्या अर्थाने समृध्द केला.

Special Things


I am me,
there will not ever be anyone like me!
I am special because I am unique.
I am stardustand dreams.
I am light.
I am love and hope.I am hugs and sometimes tears!
I am the words, 'I love you'.
I am swirls of blue,green,red,yellow,purple,orange,and colors no one can name!
I am the sky, the sea, the earth.
I am trust, yet I fear.
I hide, yet I hold anything back.
I am free.
I am a child becoming an adult.
I am me, and me is just fine.....!
-by
Beth jones
ही कविता कुठे वाचली होती, आठवत नाही..
पण माझ्या आवडत्या कवितांपैकी एक आहे. :)