चाँद छूता दोस्त - पुखराज़

त्याच्या शब्दात जादू आहे, वेगळेपण आहे. पण वेगळेपण कसले? शब्द तर तेच! तरी, त्यांचा मेकओव्हर होवून पुढे येवून बसल्यासारखे वाटतात. डोळ्यात डोळे घालून काही समजतय का? असा सवाल टाकल्यासारखे वाटतात. अशावेळी अर्थ आपल्याला समजून जातोही...कदाचित!

वेगळेपणाबद्दल गुलजारनेच म्हटले आहे की, लोकं म्हणतात तुम्ही नविन शब्द कुठून शोधून काढता हो? ’नीट पहा, शब्द नविन नाहीत तेच आहेत, फक्त जागा बदलल्यात! आँखे, खुशबू हे शब्द नविन नाहीत. पण आँखोंसे महकती खुशबू म्हटले की लोकांना वाटते, हे काय नविन आणि?’

कविता ही आवडण्याच बंधन असलेली गोष्टच नाही. एक तर ती आवडते किंवा नाही आवडत! पुढे त्याचे ’कळली नाही म्हणून आवडली नाही, छंदबध्द नाही म्हणून आवडली नाही ’ असे पोटभाग पडत जातात, पण ती पुढची गोष्ट आहे. पुखराज़ मधे काही नविन आढळेल, कुणाला तसं आढळणारही नाही कदाचित! पण काही रचना दृष्ट लागण्याइतक्या सुंदर आहेत हे नक्की! पुखराजची सुरवात अमृता प्रितमच्या प्रस्तावनेने होते. या संग्रहाबद्दल गुलजार म्हणतो,


इक सबब मरने का, इक तलब जीने की
चाँद पुखराज का, रात पशमीने की

एकटेपणा वागवणार्‍या कविता चंद्रावर केलेल्या कवितांइतक्याच भरपूर आहेत..जसे की दोस्त, खामोशी़, पतझड.. फाळणीच्या जखमाही दिसतात कुठे कुठे, अतिरंजित वाटणारं सत्यही सापडत कुठे!
दिवसभर बाहेरच असतो मी, कामासाठी किंवा दिवस घालवण्यासाठी केलेल्या कामासाठी. तसही घरी कुणी असणासच नाही पण सवयीने रिकाम्या घरी येतो तर, हे काय आश्चर्य, इथे माझ्याही स्वागतासाठी कुणीतरी आहे!

दोस्त

बे यारो मददगार ही काटा था सारा दिन
कुछ खुद से अजनबी सा, कुछ तन्हा उदास सा
साहिल पे दिन बुझा के मैं लौट आया फ़िर वही
सुनसान सी सड़क के इस खा़ली मकान में
दरवाजा खोलते ही मेज पर किताब ने

हल्के से फड़फडा़ के कहा-
"देर कर दी दोस्त ।"

-----------------------------

’नसतेस घरीची’ किंचीतशी आठवण होते.

खा़मोशी

खिडकियाँ बंद है दिवारों के सीने ठंडे

पीठ फेरे हुए दरवाजों के चेहरे चुप है

मेज-कुर्सी है कि खा़मोशी के धब्बे जैसे

फ़र्श में दफ़न है सब आहटे सारे दिन की

सारे महौल पे ताले-से पडे़ हैं चुप के

तेरी आवाज की इक बूँद जो मिल जाये कही

आख़री साँसों पे है रात ते बच जायेगी
-------------------------------

पुरणाशिवाय पुरणाच्या पोळ्या, चंद्राशिवाय गुलजारचे पुस्तक कसे शक्य आहे?

पतझड़

जब जब पतझड़ में पेडों से पीले पीले पत्ते

मेरे लॉन में आकर गिरते है

रात को छत पर जाके मैं आकाश को तकता रहता हूँ
लगता है कमज़ोर सा पीला चाँद भी शायद
पीपल के सूखे पत्ते सा

लहराता-लहराता मेरे लॉन में आकर उतरेगा

--------------------------------

गुलजारबद्दल तो कमी, बाकीचेच लोक जास्त बोलतात ही फॅक्ट आहे. त्याला ते आवडत असेल, नसेल.. पण सेल्फ पोर्टरेट मधे त्याने आपल्या नावाच्या प्रवासाबद्दल लिहले आहे. हे त्याचे स्वगत आहे.(असावे) ’तुमने इक मोड़ पर अचानक जब मुझको ’गुलज़ार’ कहके आवाज़ दी’ मधला ’तुम’ कोण आहे नक्की? जर तो स्वतःशीच बोलतोय तर ’मेरे दिलने कहा’ टाइपचे वाक्य का नाही?
गुलजारच्या चार चार कविता असताना आपण जास्त न लिहलेलेच बरे!

सेल्फ पोर्टरेट

नाम सोचा ही ना था, है कि नहीं
’अमाँ’ कहके बुला लिया इक ने
’ए जी’ कहके बुलाया दुजे ने
’अबे ओ’ यार कोग कहते है
जो भी वूँ जिस किसी के जी आया
उसने वैसे ही बस पुकार लिया

तुमने इक मोड़ पर अचानक जब
मुझको ’गुलज़ार’ कहके दी आवाज़
एक सीपी से खुल गया मोती
मुझको इक मानी मिल गये जैसे

आह, यह नाम खूबसूरत है
फिर मुझे नाम से बुलाओ तो !

---------------------------------