Wednesday, March 17, 2010

प्रगती

"हॅलो, कोण मंगळाचार्य आहेत का? हो, मी अर्थ सेक्टर मधूनच बोलतोय. आम्ही दिड वर्षांपूर्वी आपली अपॉईंमेंट घेतली होती. नाही कसे म्हणता? आपल्याला पाठवलेल्या सॅटेलाईट संदेशाचा बॅकअप आहे आमच्याकडे! सरकारी कामाचा अनुभव आपल्या पूर्वजांनी सुध्दा पुराणात लिहून ठेवला आहे. त्यावरुन सगळे संदेश ई फाईल्स मध्ये आहेत आमच्याकडे. ठीक आहे. उद्या परत बॅकअप सिग्नल्ससकट संपर्क साधतो. हॅलो, हॅलो.. काय कटकट आहे, जवळच सिग्नल पॉईंट असूनही संपर्क होत नाही. अहो उंगिरे, जरा ती फाईल डिस्प्ले करा.. "

" साहेब, ती फाईल गेली कधीच! "

" काय? कशी? "

" अहो आपल्या अँटी लायरसलाच लायरस लागला. त्याची वाजली घंटी! "

" बट व्हाय? "

" अँटी करप्शनला बॅकअप डाटा सिस्टिममधे ’रस’ निर्माण झाला. ट्रबलशूटच्या वेळी तुम्हाला विचारल होतं, ती फाईल पण क्लीन करायची आहे का म्हणून तेव्हा तुम्हीच सांगितलेत की बिनसोईच्या फाईल्स उडवा. "

" उंगिरे, मातृभाषेत बोला.. काय त्या दहा तोंडी बोलणार्‍या देशाचे शब्द घुसडताय? आणि उडवा काय? ’गहाळ’ शब्दाचा अर्थ कळतो की नाही? नविन लायरस तयार करा. त्याचे डिटेल्स घंटी लायरस कंपनीला पाठवा आणि त्यामुळे फाईल करप्ट झाल्याचे दाखवा. उद्या बघतो, मंगळ्वाल्यांना काय उत्तर द्यायचे ते.. काही झालं तरी इथल्याच मातीचे आहेत ते. "

" नविन लायरसचा खर्च दाखवायचा कुठे? "

" उंगिरे, प्रत्येक गोष्ट मीच सांगायला हवी का? जाता जाता ऑक्सिजन सिस्टीममधली ट्यूब फोडा आणि मेंटेनन्स खर्चामध्ये ’तो’ खर्च घुसडा. काय? "

" पण साहेब, ऑक्सिजन सिस्टिम बंद पडली तर आपण बाहेर कसे पडणार? "

" तुमची सेवासमाप्ती कधी आहे? "

" नाही, कळलं, मि फक्त कॅंटिनमधली ट्यूब निकामी करतो "

" हं, ठीक आहे. यावरुन आठवलं, माझ्या मुलांना शाळेचा ’हिस्ट्री प्रोजेक्ट’ पूर्ण करायचा आहे. पूर्वी झाडांमधून वगैरे ऑक्सिजन मिळण्याची सोय होती, तर ही दाट म्हणतात तशी झाडी मिळवा. ब्लॅक मनी द्यावा लागला तरी चालेल पण माझ्या मुलांचा सर्वात चांगला प्रोजेक्ट झाला पाहिजे. ते चित्रातून जंगल दाखवण बास झालं! "

ठीक आहे. आपल्या सरकारवेदांत सुध्दा पाचव्या खंडात वनखात्याचा उल्लेख आहे. ति माहितीही फर्नांडीसला तयार ठेवायला सांगतो. "

" ठीक. त्या चिमण्यांसारखे नामशेष पक्षी झाडावर बसायचे म्हणजे काय ते मुलांना समजवा. नाहीतर आयत्या वेळी गडबडायचे ते! सिग्नल ट्रॅफिक समस्येचं उत्तर तयार केलंत का तुम्ही? "

" तसं वरवरं केलय पण, बिम फोनचे सिग्नल्स, रिसिव्हींग, ट्रांस्मिटींग पॉईंट्स खरचं इतके वाढलेत की, त्याने मशिनिय प्रकृतीवर वाईट परिणाम होतो आहे. परवा तर मोनिया मॅडमच्या रोबोटने चक्क मिटींगला बसायचे सोडून गुरुद्वाराची वाट धरली. ’ प्रत्येक कंपनीला रोटेशनने दिवसाचा ठराविक काळ देण्यात येईल ’ हा मार्ग कुणाला पटेल असे वाटत नाही. बड्या बड्या कंपनीने भांडवल गुंतवले आहे त्यामुळे स्काय मिटींगमध्ये दंगा होण्याची शक्याता आहे. कायामती तर मिटींगत्याग करतील "

" उंगिरे, भारतात ९५% जागा आरक्षणासाठी आणि ५% खुल्या, निव्वळ गुणवत्तेसाठी आहेत. तुम्ही ५% मधून आलात हे खरचं वाटत नाही. तुम्ही माझे पी.ए., पण कित्येक गोष्टी बोट वाकडं करुनच कराव्या लागतात हे तुम्हाला कधी कळणारं ? मीही एका मंत्र्याचा पी.ए.च आहे. पण त्यांना मला काही सांगावेसुध्दा लागत नाही. असं बघा, सभेत दंगा होईल, वातावरण नियंत्रित करणारे मशिन चालू होईल, मनःशांतीचे संगित लावले जाईल आणि सगळे रिलॅक्स होईपर्यंत सभा पुढे ढकलल्याची घोषणा होईल. आणि काय हवे आहे? मधे कुठेतरी आपण किती क्षेत्रात प्रगती केली आहे हे नमूद करायला विसरु नका.."

" बरं, दुसरा महत्वाचा मुद्दा पाजीस्तान बाबतचा आहे. परराष्ट्र खात्याने सलोख्याचे संबंध निर्माण होण्यास वाव असल्याचा अहवाल दिला आहे. संपूर्ण देशात २ ठिकाणी आतंक, ५ ठिकाणी फोझन फूड मधून घातक द्रव्ये, प्रक्षोभक प्रचाराने जातिय फूट या सगळ्यांचे धागेदोरे पाजीस्तानापर्यंत पोहोचतात. जागतिक शांततेसाठी ही अतिगुप्त (?) माहिती सादर करायची की सलोख्याचा रिपोर्ट पुढे ढकलायचा? "

" हं.. तूर्तास तो विषय प्रलंबित ठेवू. तसाही त्या देशात दम उरला नाहीये. च्यामारीका त्यांच्यावर दबाव आणेल असा अंदाज आहे. गुप्त मदत पोचवून त्यांच तरी काय भलं झालं? चला, लवकर कँटीनच्या ऑक्सिजन ट्यूबची (अ)व्यवस्था करा. चला, कामाला लागा.."

शेकडो वर्षांपासून प्रलंबित विषय आणखी किती लांबवायचा याचा विचार करत उंगिरेंनी वातावरण नियंत्रित करणारे मशिन चालू केले. मनःशांतीचे संगित लावले आणि मेंटल रिलॅक्सेशनच्या खास सोफ्यामध्ये शांतीची आराधना करत बसून राहिले..

Sunday, March 7, 2010

त्या..

त्या दोघी बाहिणीत काय बिनसलं होत कोण जाणे! बोलणं अजिबात बंद नसलं तरी तुरळक शब्दांपलीकडे संवाद असा व्हायचाच नाही. अगदी परवापर्यंत दोघींच्या दबक्या कधी तार स्वरातल्या हसण्याला त्यांची आई वैतागून गेली होती. निवांत वेळेत काय काय करायचे याची भली मोठी यादी तयार होती तिच्याकडे. पण मुलींचा दंगा नसल्यामुळे आपल्याला इतके चुकचुकल्यासारखे वाटेल याचे तिला आश्चर्य वाटले. तीन जणांच्या कुटुंबात दोघांचे बोलणे बंद म्हणजे घर सामसूमच! पण यावेळी तिने दोघींच्या मधे न पडण्याचे ठरवले.

दुपारी शाळेत जाण्यासाठी मैत्रिणीने हाक मारली तसा मोठ्या मुलीच्या मनात विचार चमकून गेला, पुढच्या वर्षी धाकटीची पण शाळा सकाळ ऎवजी दुपारची होईल. मग फक्त मैत्रिणींबरोबर गंमत करत जाता येणार नाही. हिच्याकडे पण लक्ष द्यावे लागेल. पण मी हिला का सांभाळत नेऊ? मी इतके दिवस नियमीत पाणी घालून छान वाढवलेल्या गुलाबाच्या रोपाला पहिले फूल आले तर कुणाला दाखवायच्या आत हिने तोडले? आणि माझा नविन ड्रेसही परवा खराब केला. मीच का दरवेळी तिला सांभाळायचं? जाऊ देत..

" अगं, हातावर कसले हे ओरखडे? कुठे गेली होतीस एवढ्या दुपारी? "

" कुठे नाही गं आई, ते माझं गुपित आहे "

" जखमांमधे कसलं आलंय गुपित? आणि तुमचं काय चाललयं काय सध्या? इकडे तिकडे खेळत बसण्यापेक्षा अभ्यास वाढवलास तर बरं होईल. पुढच्या वर्षी ताईबरोबर जाणार ना तू? "

" हो तर.. पण मला बरोबर नेईल की नाही कुणास ठाऊक! रागवली आहे माझ्यावर.. "

ही दुपार जशी सरसरत गेली, तशा पुढच्या पाच दुपारवेळा हजेरी लावून गेल्या. आता आठवडा अखेर! मग काय, दिवसभरच सुट्टी.

’ही छोटी काय करत असते दरवेळी? नेहमी प्रमाणे मला मस्का मारायलाही नाही आली? यावेळी काही बोलेल तेव्हा सांगतेच.. आई पण म्हणाली, ती दुपारी कोठे जाते जरा लक्ष ठेव. पण मला काय अडलयं? मला आत्ता जायचयं तयारीला..’ असे म्हणून मोठी बहीण मैत्रिणीकडे जायला बाहेर पडली. त्यांच्या शाळेत भरणार्‍या कलाप्रदर्शनाची तयारी करायची होती ना!

दुपार सरता सरता ती परत आली, तशी बाहेरच्या पायरीवरच बसलेली छोटी तिला दिसली. तशीच.. विस्कटलेले केस, दमलेली, हात मळलेले, ओरखड्याचे.. आँ, ओरखडे? काय कुठे मारामारी करुन आली की काय? की हिलाच कोणी दमदाटी केली? विचारु का तिला? की काय करु? नकोच.. ही आज सरळ माझ्या डोळ्यात पहाते आहे? आशेने? आनंदाने? काय माहीत.. विचित्रच आहे.

ती छोटा जिना चढून वर आली. वरच्या दोघींच्या खोलीत बदलेलं असं काही नव्हतं, स्वच्छ पलंग, खिडक्यांवर झुळझुळणारे निळे पडदे, दोन दप्तरं, अभ्यासाचे टेबल, आणि हे हे काय आहे टेबलावर? तिने उत्सुकतेने तिकडे पाहिलं, तिथे एका शिसवी लाकडात कोरलेलं थोडसं ओबडधोबड पण सुंदर गुलाबाच फूल होतं. जवळच वहीच्या फाडलेल्या कागदावर पेन्सिलीने लिहलेली एक छोटीशी चिठ्ठी होती. चिठ्ठी वाचताना तिचे डोळे आनंदाने आणि आठवडी अबोला संपल्याच्या जाणिवेने भरुन आले. चिठ्ठीतली अक्षरे होती,

’ ताई, तुझं फूल मला फारचं आवडलेल होत म्हणून मी तोडलं. सॉरी. पलिकडच्या रस्त्यावरच्या टेबल खुर्चीवाल्या काकांनी मला रोज दुपारी हे फूल करायला शिकवलं. ते तू तुझ्या कलाप्रदर्शनातही ठेवू शकतेस. मला पुढच्या वर्षी शाळेत तुझ्याबरोबर दुपारी नेशील नां?’



*************************************************************************

बुध्दीमत्ता, नैतिकता, भावनाशिलता, धैर्य, परोपकारी वृत्ती, कार्यशिलता, कोमलता या रुपाने आसपास वावरणार्‍या, या गोष्टींशी परिचय करुन देणार्‍या, अनोळखी, ओळखीच्या सर्व स्त्रियांना ’महिला दिनाच्या’ हार्दीक शुभेच्छा..!